Agile Manifesto se ya Kumeka hi Ririmi ra Manana

Last updated: July 2014 by Musa Kurhula Baloyi

Agile Manifesto yi tsariwile hi vatsari vo ringana khume-mune: Mike Beedle, Arie van Bennekum, Alistair Cockburn, Ward Cunningham, Martin Fowler, Jim Highsmith, Andrew Hunt, Ron Jeffries, Jon Kern, Brian Marick, Robert C. Martin, Ken Schwaber, Jeff Sutherland na Dave Thomas. A ku ri lembe ra 2001 hi Nyenyanyani.

Hi Xitsonga, agile manifesto hi nga ku i “swikoxo swa matirhelo yo hatlisa no olova”, ku ya hi muhundzuluxi, tatana Musa Kurhula Baloyi. Tatana Baloyi va tirha eka company yin’we na van’wana va vatsari, ku nga vatatana Martin Fowler na Jim Highsmith. Muthori wa vona i ThoughtWorks. Tsalwa leri ri ni nkoka swinene eka ku tsala ti-program ta computer (software), hambileswi ri nga tirhiki kona ntsena.

Khaleni ka khaleni, ku tlula khume ra malembe la ma nga hundza, software a yi kunguhatiwa nkarhi wo leha, tin’wheti kumbe malembe (“requirements gathering”). Se loko va hetile a va hlela makungu, va ma xopaxopa (“analysis”). Kutani va ma andlala hi ku tirhisa swifaniso (“design”). Emakumu ku ngheniwa ehansi ku mpfampfarhutiwa code (marito lama twisisiwaka hi computer, ma yi byela leswaku yi endla yini). Xiphemu lexi xi vitaniwa “implementation”. Matirhelo lawa hi ku angarhela ma vitaniwa “waterfall model”.

Tintlhari leta khume-mune leti nga tsariwa laha henhla ti swi vonile leswaku matirhelo lama ma nga antswisiwa. Leswi xikongomelo-nkulu ku nga ku endla software, ha yini hi nga swi hatliseri hi endla yona? A swi nga tsakisi ku kuma ku u lava ku cinca xo karhi kambe swi teka malembe na malembe hikuva ku cinca lokuntshwa ku fanela ku famba hi nawu. Nkarhi wun’wana vatsari va software (ti-programmer) a va heta ku tsala software se ntirho wa yona wu hundzeriwile, ivi yi cukumetiwa kumbe vini va yona (ku nga van’wamabindzu) va boheka ku yi tirhisa hambi yi nga ha va tirheli. Xo vava ngopfu hiloko va tsandzeka ku heta ku yi vumba hi nkarhi hikwalaho ka swin’wana na swin’wana, xik., ku hela ka mali yo hakela vatirhi. Va va va lahlekeriwe ngopfu.

Masiku lawa, swi teka mavhiki ma nga ri mangani ku endla mintirho leya mune (requirements gathering, analysis, design na implementation) kumbe ku tlula. Hi ndlela leyi, ku cinca ku ta hi ku olova. Van’wamabindzu va kota ku vona leswaku software ya vona yi ta tirha mayelana na yini loko yi herile. Na loko swikwhama swo tshuka swi boxekile, vana xo xi komba. Mbuyelo lowu wa kumeka hikuva ntirho lowukulu wa tsemiwa wu hundzuka swintirhwana leswi hi xin’we-xin’we swi kotekaka hi xinkadyana.

Matirhelo yo Olova no Hatlisa ya na swikoxo, ivi swi landzeriwa hi milawu. Swikoxo i nkomiso wa ndlela leyi yintshwa ya mahleketelelo na matirhelo. Milawu hi leyi vatsari va software va nga yi landzelelaka siku na siku, va tlhela va yi tirhisa ku vona leswaku va endla swona xana. Tsalwa ra matirhelo lawa ri hundzuluxiwile ri ya eka ririmi ra Xitsonga, k’endlela leswaku vo tala va kota ku ri twisisa hi vuenti, no engetela mfuwo wa ririmi. Ririmi ra Xitsonga hi rona ra vumbirhi ku hundzuluxeriwa laha Afrika-Dzonga, endzhaku ka Afrikaans. Kasi etikweni-nkulu ra Afrika i ra vunharhu. Rin’wana ririmi leri nga rhangela Xitsonga i ririmi ra le Nigeria ra Yoruba.

Agile Manifesto ya Xitsonga yi sungule ku va kona eka Internet hi Mudyaxihi 2014.

Mi nga kuma swikoxo swi helerile na milawu hinkwayo eka matluka lama nga laha hansi:

Xitsonga
Swikoxo: http://agilemanifesto.org/iso/ts
Milawu: http://agilemanifesto.org/iso/ts/principles

English
Manifesto: http://agilemanifesto.org/
Principles: http://agilemanifesto.org/principles.html